पेपर-4 (250 गुण) सामान्य अध्ययन:-१ भारतीय वारसा आणि संस्कृती, जगाचा इतिहास आणि भूगोल, समाज  (महाराष्ट्रावर काही प्रमाणात भर ) भारतीय संस्कृती- प्राचीन काळापासून आधुनिक काळापर्यंत कला प्रकार, साहित्य आणि स्थापत्यशास्त्राच्या ठळक पैलूंचा समावेश करेल. Indian culture will cover the salient aspects of Art Forms, Literature and Architecture from ancient to modern times. महाराष्ट्रातील संत चळवळीचा विशेष संदर्भ … Read more

सामान्य अध्ययन:-2 शासन, राज्यघटना, राज्यव्यवस्था, सामाजिक न्याय आणि आंतरराष्ट्रीय संबंध  (महाराष्ट्रावर काही प्रमाणात भर ) भारतीय संविधान- ऐतिहासिक आधार, उत्क्रांती, वैशिष्ट्ये, सुधारणा, महत्त्वपूर्ण तरतुदी आणि मूलभूत रचना. Indian Constitution- historical underpinnings, evolution, features, amendments, significant provisions, and basic structure. केंद्र आणि राज्यांची कार्ये आणि जबाबदाऱ्या, संघराज्य रचनेशी संबंधित समस्या आणि आव्हाने, स्थानिक स्तरांपर्यंत अधिकार आणि … Read more

सामान्य अध्ययन:- ३ तंत्रज्ञान, आर्थिक विकास, जैवविविधता, पर्यावरण, सुरक्षा आणि आपत्ती व्यवस्थापन (महाराष्ट्रावर काही प्रमाणात भर ) भारतीय अर्थव्यवस्था आणि नियोजन, संसाधनांचे एकत्रीकरण, वाढ, विकास आणि रोजगाराशी संबंधित समस्या. Indian Economy and issues relating to planning, mobilization of resources, growth, development and employment. सर्वसमावेशक वाढ आणि त्यातून उद्भवणारे मुद्दे. Inclusive growth and issues arising from … Read more

सामान्य अध्ययन:- ४ नैतिकता, सचोटी आणि योग्यता या पेपरमध्ये उमेदवारांची सचोटी, सार्वजनिक जीवनातील समंजसपणा, त्याचा समस्या सोडवण्याचा दृष्टिकोन आणि समाजाशी व्यवहार करताना येणाऱ्या विविध समस्या आणि संघर्षांबाबत निर्णय घेण्याबाबत उमेदवारांची वृत्ती आणि दृष्टिकोन तपासण्यासाठी प्रश्नांचा समावेश असेल. प्रश्न हे पैलू निश्चित करण्यासाठी केस स्टडी पद्धतीचा वापर करू शकतात. खालील विस्तृत क्षेत्रे समाविष्ट केली जातील: This paper will include … Read more